Kom je uit Gelderland of kom je uit Gelderland? Grote kans dat je hebt gehoord van de Woeste Hoeve of de sage van Gloeiende Gerrit.
Geschiedenis van de Woeste Hoeve
De Woeste Hoeve is al in de middeleeuwen ontstaan als gehucht op het kruispunt van de oude Hanzeweg van Arnhem naar Deventer en de Hessenweg van Steenderen naar Barneveld. Daar werd reeds in de Middeleeuwen een uitspanning gebouwd, waar later een gehucht “op Woest Hoef” groeide. Van het gehucht is nu bijna niets meer over, maar de uitspanning, herbouwd in 1771 nadat de oude herberg was afgebrand, staat er nog.
De Woeste Hoeve 1770
Over verweerde zandpaden waar de winter zijn ijzige vingers uitsteekt, trekt een eenzame figuur. Met zware passen sleept hij zijn kar door de onherbergzame Veluwe. Een herberg, een schijnsel in de verte, belooft warmte en beschutting
Ik kan haast niet wachten tot ik bij Eva ben. Ze zal vast wel een pot koud bier voor me hebben klaargezet en een brood dat groot genoeg is om een hele week van te leven. En misschien, als ik geluk heb, zit er ook nog een stuk kaas op dat zo vet is dat het van mijn lippen glijdt.
Gerrit en Jan bleken allebei verliefd te zijn op hetzelfde meisje.
De gastvrouw Eva heeft twee zoons: Jan is een flinke schrandere knaap waar Gerrit precies het tegenovergestelde is: traag van begrip en net zo vlug als zijn oudere broer. Gerrit en Jan bleken allebei verliefd te zijn op hetzelfde meisje. Gerrit had het vrolijke 20-jarige meisje al zijn liefde verklaard op de deel. Zij lachte Gerrit uit en duwde hem stoeiend terug in het hooi. Niet veel langer daarna verklaarde Jan zijn liefde aan het meisje. Jan had meer geluk dan Gerrit en dit was niet de eerste keer voor Gerrit..
Kwaadwillende jaloersheid
Gerrit werd stiller en schuwer en besefte dat hij altijd in de schaduw zou staan van Jan, zijn oudere broer. Er groeide een kwaadwillende jaloersheid tegen Jan en zijn nieuwe liefde die in zo veel meer bevoorrecht was. Een jaar later stierf Eva en Jan zou in het huwelijk treden met de meid. Eva had een zus Tonia die het bruidspaar zou helpen met de voorbereidingen. Tonia was een vrouw die heerlijk kon bakken ; koeken, broden en krentenmik (krentenbrood) voor de gasten.
Op de ochtend van de grote dag vroeg Tante Tonia aan Gerrit of hij wat groene takken, klimop en dergelijke wilde verzamelen voor het versieren van de stoelen van het bruidspaar. “En als je klaar bent met versieren dan kun je onder de stoelen netjes wit schuurzand strooien, lang leve het bruidspaar!”. Gerrit mompelde wat en liep naar buiten. Tonia besloot zelf een mes te pakken en strompelde naar buiten om zelf wat hulst en klimop te gaan verzamelen. Ze had al 2 stoelen in het groen met takken, klimop, hulst en bessen toen Dirk en Marie uit Loenen aankwamen. Zij hielpen haar om slingers op te hangen boven de deurpost en de vlag uit te hangen. Marie greep in de bak met schuurzand en strooide deze voor de stoelen uit, ze schreef “Leve het bruidspaar” in het zand.
Op de dag van de bruiloft
Vroeg in de morgen kwamen de familieleden aan op de Woeste Hoeve. Paarden snoven en briesten, de karren ratelden over de hard bevroren grond. Familie en vrienden kwamen uit de wijde omgeving zoals Loenen, Eerbeek en Hoenderlo. Het was een festijn zoals het destijds werd gevierd. Van heinde en verre kwamen mensen op de bruiloft, de binnenplaats stond vol met wagens en de stal vol met paarden. Toen het bruidspaar binnen kwam stond de tafel vol bruidsgeschenken. Het haardvuur knetterde en werd er gelachen en gefeest.
Toen het laatste vuur bijna waas uitgedoofd in het haardvuur sloop Gerrit naar beneden. Porrend in het vuur rakelde hij het op en deed dat in een test*. Hij sloop naar de deel en duwde de test diep in het hooi, vergrendelde zonder geluid de deur van de kleine deur en verdween in de gure koude winternacht.
Het hooi vatte snel vlam want dat was droog, doordat de schuurdeur wat openstond stond de hoeve binnen een oogwenk in brand. Het vuur sloeg rode gaten in het dak, de vlammen namen bezit van de hoeve en in de roodachtige gloed zag het er spookachtig uit. De woeste hoeve brandde tot de grond af.
Gerrit is gevlucht
‘s-Morgens was er niets meer over dan alleen dampende resten en ontwaarde men 2 verkoolde lichamen van de jong gehuwden.. Gerrit was gevlucht naar de “onzalige bossen” waar hij zich een tijdlang ophield. Na een tijd besloot Gerrit zich aan te geven bij het gerecht en stierf hij een eenzame dood in de gevangenis.
Vanaf die tijd horen we verhalen van mensen die af en toe in de buurt van de Woeste Hoeve een vlammend vuur over de heide zien dwalen. Men spreekt van een vuur zo groot als een strobos en sommigen herkennen duidelijk een gloeiende man met een vuurkist in zijn hand. Men noemt dit in de volksmond Gluënde Gerrit (Gloeiende Gerrit).
*test : een vuurvast potje waarin gloeiende kolen werden gelegd
*de deel: de werkruimte van een stal of schuur van een boerderij
Keizerlijk en Koninklijk bezoek
Keizer Napoleon Bonaparte verbleef in 1811 op de hoeve en Koning Willem II heeft de hoeve nog bezocht terwijl hij onderweg was naar Paleis ’t Loo.
De Woeste Hoeve in de tweede wereldoorlog
In de tweede wereldoorlog heeft er zich een groot drama afgespeeld. Het Apeldoornse verzet wilde in de nacht van 7 maart op 8 maart een Duits vleestransport met 3000 kilo vlees overvallen echter stuitten zij op een grijs groene BMW waar de hoogste Nederlandse SS-officier Rauter zich in bevond. Er ontstond een vuurpartij plaats waarbij alle personen omkwamen, behalve Rauter.
Als vergelding werden er 263 gevangen geëxecuteerd voor deze aanslag. Rauter vroeg om 300 man maar de gevangenissen konden niet zoveel mensen leveren. Er is een monument op de bewuste plek waar 117 man werden gefusilleerd op de Woeste Hoeve door een vuurpeloton van 50 man. Dit alles gebeurde in enkele minuten tijd.. De rest werden op verschillende andere plekken gefusilleerd.
De Woeste Hoeve huidige tijd
Wat we weten is dat de Hoeve in 1771 weer herbouwd is in de huidige staat. De gebouwen tegenover de hoeve zijn verdwenen maar de Hoeve zelf staat prachtig aan de rand van het Deelerwoud. Het is sinds 1992 een besloten feestlocatie.
